Mediterranean Garden Society
Σύλλογος Μεσογειακής Κηπουρικής

» αρχική σελίδα
» ο σύλλογος
» κλάδοι
» πληροφορίες
» το περιοδικό TMG
» σπάροζα
» ελλάδα
» κύπρος
» κήποι μελών
» ανταλλαγή σπόρων
» ημερολόγιο
» εγγραφές
» επικοινωνία

Ο Κήπος του MGS στη Σπάροζα -Ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2011
Κατασκευή ενός νέου μονοπατιού στα “Φρύγανα”
Καθώς ο επισκέπτης ανηφορίζει με το αυτοκίνητο την πλαγιά προς την Σπάροζα, η πρώτη εικόνα που έχει από τον κήπο είναι το τμήμα που δεν είναι περιφραγμένο και που είναι γνωστό ως «τα φρύγανα».
 Είναι μια περιοχή του κτήματος ιδιαίτερα σημαντική για την βλάστησή της, τα μονοετή φυτά που έχουν εξαπλωθεί πάρα πολύ και τους πολλούς άγριους βολβούς και όπως ο ασφόδελος φιστολόζους (Asphodelus fistulosus) και ο ασφόδελος ο θερινός (Asphodelus aestivus), το κυκλάμινο το ελληνικό (Cyclamen graecum), η ανεμώνη η στεφανωματική (Anemone coronaria), το μούσκαρι το παραλάσσον (Muscaricom mutatum), και η σιληνή η έγχρωμη  (Silene colorata).

Βρίσκει κανείς, επίσης, πολλούς ερμοδάκτυλους  κονδυλόριζους (Hermodactylus tuberosus), σκιλλοκρεμμύδες (Urginea maritima), γκαζέες φιστουλόζα (Gagea fistulosa) και σκίλλες φθινοπωρινές (Prospero autumnalis, που ήταν προηγουμένως γνωστές ως Scilla autumnalis). Υπάρχουν και ορχιδέες και οι κρόκοι που δεν διακρίνονται τόσο εύκολα ανάμεσα στα ψηλότερα φυτά.

Για πολλά χρόνια ήταν δύσκολο να χαρείς τα φρύγανα, γιατί υπήρχε μονάχα ένα μονοπάτι για να τα διασχίσεις και αυτό πήγαινε κατευθείαν από το σημείο Α στο σημείο Β, από τη συντομότερη διαδρομή. Η δημιουργία το 2006 ενός μονοπατιού προς την πιο απροσπέλαστη περιοχή άλλαξε τα δεδομένα κι έτσι μέλη και φίλοι που επισκέπτονται τον κήπο, μπορούν να τριγυρίζουν και να θαυμάζουν τα φυτά από πιο κοντά χωρίς να φοβούνται ότι θα πατήσουν κάποιο πολύτιμο είδος.

Τέτοια ήταν η επιτυχία αυτού του μονοπατιού που ενεθάρρυνε την Σάλλη να φτιάξει ένα παρακλάδι του στην περιοχή εκείνη των φρύγανων που τα τελευταία χρόνια, είχε σιγά σιγά αρχίσει να εμπλουτίζεται με νέα δέντρα και θάμνους ανθεκτικούς  στην ξηρασία. Παρόλο που οι αποτυχίες ήταν πολλές, υπήρξαν και πολλές επιτυχίες με εμφανή σήμερα αποτελέσματα. Το νέο μονοπάτι ελίσσεται ανάμεσα σε τρεις βραχυχίτωνες (Brachychiton) που έχουν γίνει ολόκληρα δένδρα. Η Σάλλη τα μεγάλωσε από σπόρους που έσπειρε όταν πρωτοήρθε στην Σπάροζα στα μέσα της δεκαετίας του 90. Μετά από αρκετά χρόνια αγώνα έχουν φτάσει τα 3 μέτρα ύψος. Πιο πέρα περνάμε από μια συστάδα από σχίνα (Pistacia lentiscus)  και ανάμεσά τους βρίσκουμε μια αλόη αρμπορένσες (Aloe arborensces) που είναι δέκα χρονών αλλά δεν έχει καταφέρει να αναπτυχθεί όσο τα σχίνα και τα χρησιμοποιεί για στήριγμα. Στα δεξιά μας, ανάμεσα σε κυπαρίσσια, ελιές, φιστικιές  συναντάμε  διάφορα είδη δενδρολίβανου, την γιούκα την ελεφαντόδωτη (Yucca elephantipes) και την γιούκα την γκλοριόζα (Yucca gloriosa). Στα αριστερά μας συναντάμε ένα σπανιότατο είδος  την φυτολάκκα (Phytolacca dioica), δώρο δύο μελών μας, που φυτεύτηκε το 2008. Αυτό το καταπληκτικό δένδρο, ή σωστότερα αυτόν τον γιγαντιαίο θάμνο μπορούμε να τον δούμε σε πλήρη ανάπτυξη στον Εθνικό Κήπο στην Αθήνα.

Εάν σε αυτό το σημείο γυρίσουμε να κοιτάξουμε προς τα πίσω, μας αποκαλύπτεται μία άλλη θέα του κήπου. Και ακόμη και όσοι από μας έχουν την τύχη να επισκέπτονται τον κήπο τακτικά χαιρόμαστε την έκπληξη κάθε  νέας απόλαυσης και θαυμάζουμε το μάτι της Σάλλη στη σύνθεση δένδρων και φυτών.

 Όπως το μονοπάτι στρίβει αριστερά για να ενωθεί με το κυρίως μονοπάτι, νεαρά δενδρολίβανα και καινούριες συστάδες με ίριδες γερμανικές (Iris germanica) μας βοηθάνε να βρούμε τον δρόμο μας, γιατί το δρομάκι αυτό δεν πρόκειται να πλακοστρωθεί ούτε να καλυφθεί με χαλίκι. Το έδαφος έχει ισοπεδωθεί, με την αφαίρεση πετρών (οι μεγαλύτερες θα χρησιμοποιηθούν για να ορίσουν τα άκρα του) και το πάτημα του χώματος κύλινδρο στρώσης.  Από εδώ κι εμπρός το μονοπάτι θα καθαρίζεται μόνο με το κόψιμο των ψηλών χόρτων. Αν δεν το κάνουμε αυτό θα ξαναχορταριάζει όπως η υπόλοιπη πλαγιά από το φθινόπωρο μέχρι την άνοιξη και θα γεμίζει με ξερά χόρτα που θα θρύβονται κάτω από τα πόδια μας το καλοκαίρι.

Fleur Pavlidis.


Το νέο μονοπάτι μας φέρνει πιο κοντα στα φυτα.


H Σάλλη με την βοηθό της Myon Yoo, αφού καθόρισαν
την διαδρομή του μονοπατιού, μέτρησαν το πλάτος του
με το σκουπόξυλο (κλασσική μέθοδο!) και έσκαψαν τις άκρες.


Πρώτα βγάλανε τις πέτρες, και τις βάλανε στο πλάι για να ορίσουν
τις άκρες του μονοπατιού. Μετά το έδαφος καθαρίστηκε με την τσουγκράνα
και πατήθηκε με τον κύλινδρο στρώσης.


Αποκαλύφθηκε το κοκκινόχωμα που καλύπτει την πλαγιά της Σπάροζας.
Σύμφωνα με μια πρόσφατη θεωρία, λέγεται ότι το κοκκινόχωμα που
συναντάμε στην βόρεια πλευρά της Μεσογείου έχει σχηματισθεί από τη σκόνη
που έφεραν οι άνεμοι από την Αφρική κατά το πέρασμα των χιλιετιών.


Βλέποντας τη στροφή του μονοπατιού ανάμεσα στους βραχυχίτωνες.


Βλέποντας τα χαμηλά του μονοπατιού.

Φωτογραφίες: Davina Michaelides και Fleur Pavlidis.

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010
Τέλος Καλοκαιριού στη Σπάροζα
Στα τέλη Σεπτεμβρίου τα μέλη μας, Bracey και Richard Tiede από την Καλιφόρνια, επισκέφτηκαν για πρώτη φορά τον κήπο της Σπάροζα. Εδώ έχουμε μια φωτογραφική καταγραφή: μια μαρτυρία, λιτή του πως είναι πραγματικά ένας μεσογειακός κήπος με αυστηρά συνετή διαχείριση νερού, λίγο πριν αρχίσουν οι ευεργετικές φθινοπωρινές βροχές.

Υ.Γ. Οι σωλήνες ποτίσματος, που μπορεί να διακρίνει κανείς σε μερικές φωτογραφίες, έχουν παραμείνει στην θέση τους και χρησιμοποιούνται μόνον όταν η Σάλλη αποφασίσει να διερευνήσει κατά πόσον τα νέα φυτά μπορούν να εγκλιματιστούν σε διάφορα σημεία του κήπου.


Ο δρόμος προς νότο.


Ο δρόμος προς ανατολή.


Ο δρόμος που οδηγεί στην είσοδο του σπιτιού.


Τα “φρύγανα”.


Άκρη πεζούλας.


Πτιλοστήμων η χαμαιπεύκη (Ptilostemon chamaepeuce)
στο τέλος του καλοκαιριού.


Ομαλοκλάδιουμ πλατύκλαδο (Homalocladium platycladum)
από τα Νησιά του Σολομώντα.


Στην ανηφόρα.


 Η πλαγιά.


Η δεξαμενή στο τέλος του καλοκαιριού.


Ο καρόδρομος.


Η Σάλλη με τον Richard.

ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010
Καυτός ήλιος και διαμόρφωση τοπίου
Διερωτώμαι εάν υπάρχει κανένα ζώο που να πέφτει σε «χειμερία» νάρκη το καλοκαίρι ...που να βρίσκει ένα δροσερό κρησφύγετο να κοιμηθεί τις ατελείωτες κι αφόρητα ζεστές μέρες. Κι αν υπάρχει, νομίζω ότι, αυτή τη χρονιά, με μεγάλη χαρά πολλοί από μας στην Αττική θα του έκαναν συντροφιά. Κι όσο το ένα κύμα καύσωνα διαδεχότανε το άλλο και η θερμοκρασία τη νύχτα δεν έπεφτε ποτέ κάτω από 30οC, τόσο η ζωή μας γινόταν ένας αγώνας αντοχής - πόσο μάλιστα για την κηπουρική!

Στη Σπάροζα το καλοκαίρι δεν υπάρχει βοηθός κηπουρού. Οι βοηθοί/μαθητευόμενοι προσλαμβάνονται για 10μηνη θητεία, που λήγει στο τέλος Ιουνίου κι έτσι αποφεύγεται να απασχολούνται τους πιο ζεστούς μήνες του καλοκαιριού. Το ίδιο και οι εθελοντές που κρύβουν τα εργαλεία τους τον Ιούλιο για να ξαναεμφανιστούν με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου. Όταν οι φροντιστές φεύγουν, ο κήπος έχει ετοιμαστεί για το καλοκαίρι – τα ξερά χόρτα και τα μαραμένα λουλούδια έχουν απομακρυνθεί, οι σπόροι των ετήσιων φυτών έχουν συλλεχθεί κι ότι έχει απομείνει από το αποξεραμένο περίβλημά τους έχει πεταχτεί στους κάδους κομποστοποίησης. Τα παρτέρια και τα μονοπάτια με το χαλίκι έχουν ξεχορταριαστεί και έχει ελεγχθεί το σύστημα ποτίσματος. Τότε, καθώς η οργιαστική βλάστηση αρχίζει να ελαττώνεται και τα χρώματα να ξεθωριάζουν, τα σχήματα και οι επιφάνειες του κήπου γίνονται ολοένα και πιο εντυπωσιακά. Τότε βλέπουμε, πόσο καθοριστικοί είναι οι πέτρινοι τοίχοι για τον κήπο.

Η Αττική είναι μια εξαιρετικά βραχώδης περιοχή και τον παλιό καιρό τα αγροτόσπιτα μπορούσαν να κτιστούν με τις γύρω πέτρες, ιδίως από τα χαντάκια. Μια άλλη πηγή υλικού ήταν τα εγκαταλειμμένα κτίρια – ακόμη και ορισμένα αρχαία οικήματα. Αν χρειαζόντουσαν επιπλέον πέτρες, τις βρίσκαμε στο τοπικό λατομείο – συνηθιζόταν, κάθε χωριό να έχει το δικό του. Αλλά με την ανακάλυψη του τσιμέντου, ενός πολύ φθηνού υλικού στην Ελλάδα, το χτίσιμο με πέτρα έπεσε σε βαθειά παρακμή. Οι πετράδες χύνανε τώρα το τσιμέντο και χτίζανε με τούβλα και κανένας νέος πια δε μάθαινε την τέχνη. Στην δεκαετία του 60 το χτίσιμο με πέτρα ήταν στα χέρια μερικών παλιών μαστόρων και μόνο μια χούφτα ανθρώπων επέμενε, για λόγους αισθητικής, να χρησιμοποιεί ντόπια πέτρα και να χώνει το χέρι βαθιά στην τσέπη να πληρώσει για μια τέχνη που είχε πάψει να είναι καθημερινή κι είχε γίνει σπάνια και ακριβή. Ευτυχώς η Jacky Tyrwhitt ανήκε σε αυτή την κατηγορία. Όπως μπορείτε να δείτε από το σχεδιάγραμμα, το κτήμα έχει κλίση προς δύο κατευθύνσεις και το σπίτι έχει κτιστεί ανάμεσα σε δύο κατωφέρειες. Οι ζωηρόχρωμες κοκκινωπές πέτρες που βγήκαν με φουρνέλο από την εκσκαφή της πλαγιάς για το υπόγειο και τα θεμέλια, βέβαια αποτέλεσαν το βασικό υλικό για το κτίσιμο του ίδιου του σπιτιού, αλλά κυρίως χρησιμοποιήθηκαν εξωτερικά για τα υψηλά τειχία στήριξης και για τους τοίχους που ορίζουν τις πεζούλες και σχηματίζουν τα παρτέρια στον κήπο. Η ακατέργαστη πέτρα συντελεί στο να αποτελούν το σπίτι και ο κήπος μια ενότητα και να μπορούν να ενταχθούν στην πλαγιά του λόφου ως γηγενή, για να χρησιμοποιήσω την αντίστοιχη ορολογία που δίνουμε στα φυτά στον κήπο. Είναι αυτές οι πέτρες που δίνουν στο καλλιεργημένο τμήμα του κήπου - σε αντίθεση με το άγριο - την ιδιαίτερη μορφή του και την προσωπικότητά του. Προσφέρουν στήριξη στα αναρριχώμενα φυτά, προστασία από το κρύο και τον άνεμο στα πιο ευαίσθητα και, το πιο σημαντικό, νομίζω, αποτελούν φόντο για τα φυτά στα παρτέρια – διακριτικά τα δένουν απόλυτα με το περιβάλλον τους.

Σαν υποσημείωση θα ήθελα να προσθέσω ότι με το άνοιγμα των συνόρων Αλβανίας- Ελλάδας την δεκαετία του 90, μετακινήθηκε προς το νότο ένα κύμα φθηνού εργατικού δυναμικού. Ανάμεσα στους μετανάστες υπήρχαν και πολλοί έμπειροι μάστορες της πέτρας. Αποδείχθηκε ότι η διαθεσιμότητα φθηνού τσιμέντου είχε μόνο παροδικά καταπνίξει την αγάπη για την πέτρα και με την αναγέννηση της τέχνης της λιθοδομής πολλά χωριά στην Ελλάδα μεταμορφώθηκαν, άλλοτε με την επισκευή παλιών πέτρινων σπιτιών, άλλοτε με τη κατασκευή καινούριων πέτρινων τοίχων και αυλόπορτων, κυρίως όμως με το κτίσιμο καινούριων όμορφων πέτρινων σπιτιών.


Η Σάλλη Ραζέλου υποδέχεται τον επισκέπτη Leonard Grant.
Τα λουλούδια στα παρτέρια αγκαλιάζουν τον τοίχο κι από τις δυο πλευρές της εισόδου.
Φωτογραφία της Michelle Torres Grant τον Οκτώβριο 2004.


Τα ζιγκ-ζαγκ της Macfadyena unguis-catiστον τοίχο του σπιτιού.
 Φωτογραφία του Chris Wassenberg τον Οκτώβριο 2009.


Δυστυχώς, ο περιτοιχισμένος κήπος δεν έχει καμιά κρυφή είσοδο.
Φωτογραφία του Anthony Rees τον Ιανουάριο 2005.


Ένας ελαφρά κυκλικός τοίχος συγκρατεί το «αλώνι» που βρίσκεται
απέναντι από το μονοπάτι που οδηγεί στον περιτοιχισμένο κήπο.
Φωτογραφία Καλής Δοξιάδη, Οκτώβριος 2006.


Εκεί που τελειώνουν οι πάνω πεζούλες.
Φωτογραφία της Michelle Torres Grant, Οκτώβριος 2005


Οι πεζούλες στενεύουν στη πίσω πλευρά του σπιτιού.
Φωτογραφία Anthony Rees, Ιανουάριος 2005.


Τμήμα του σπιτιού έχει ύψος περίπου 6 μέτρα.
Φωτογραφία Anthony Rees, Ιανουάριος 2005.


Ο χαμηλός τοίχος, που περιβάλλει το παρτέρι με τα
παχύφυλλα, προστατεύει την γιγαντιαία άγρια ορχιδέα
(Barlia robertiana syn. Himantoglossum robertianum).
Φωτογραφία Davina Michaelides, Μάρτιος 2008.


Η πέτρα ως ιδεώδες φόντο για την άγρια τουλίπα (Tulipa saxatilis)
και το αγριόσκορδο Άλλιο το νεοπολιτάνικο (Allium neapolitanum).
Φωτογραφία Davina Michaelides, Μάρτιος 2008.

ΜΑΡΤΙΟΣ 2010
Καθώς τον ζεστό και υγρό χειμώνα διαδέχθηκε ζεστή και στεγνή πρώιμη άνοιξη, ο κήπος στην Σπάροζα έγινε θεσπέσιος. Η ψιλογκρίνια μας για την έλλειψη βροχής την άνοιξη, παραμερίστηκε με τη σκέψη ότι ισχυρές βροχοπτώσεις, αυτή τη φορά, δεν θα ήταν καθόλου καλοδεχούμενες. Η Σάλλη, o Peter και οι εθελοντές δουλεύανε τακτοποιώντας και καθαρίζοντας, ώστε κάθε γωνιά του κήπου να είναι έτοιμη για το μεγάλο γεγονός: την δημιουργία ενός μεγάλου μήκους βίντεο με θέμα την Σάλλη στον κήπο της Σπάροζας.

Ήταν το όνειρο πολλών από μας να καταγραφεί σε φιλμ το έργο της Σάλλη στην Σπάροζα. Και ξαφνικά βρέθηκαν όλοι οι παράγοντες οι απαραίτητοι για την υλοποίησή του: τα έξοδα καλύφθηκαν από μια γενναία χορηγία και ένα μέλος μας ήταν διατεθειμένος να αναλάβει το γύρισμα. Πρόκειται για τον Terry Moyemont, που είναι εδώ και χρόνια φίλος της Sally κι επισκέπτης της Σπάροζας. Είναι ο επικεφαλής του Κλάδου Βορειοδυτικού Ειρηνικού του MGS, και υπήρξε επαγγελματίας κινηματογραφιστής πριν αλλάξει επάγγελμα κι ασχοληθεί με φυτώρια. Για δέκα μέρες συνδύασε και τις δυο του αγάπες, από την μια, την χαρά της κινηματογράφησης του κήπου, καταγράφοντας την κάθε φωτοσκίαση από την αυγή ως το σούρουπο κι από την άλλη, ακολουθώντας τη Sally σε κάθε της βήμα, καθώς δούλευε στον κήπο. Συγχρόνως έβγαλε ένα σωρό φωτογραφίες, μερικές από τις οποίες παρουσιάζουμε πιο κάτω.

Τον λέμε «ο κήπος της Σπάροζας» ή «ο κήπος του MGS» ή και μερικές φορές ακόμα «ο κήπος της Jacky Tyrwhitt», αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε, αυτός είναι ο κήπος της Σάλλη. Η Tyrwhitt τον ίδρυσε και το MGS (Σύλλογος  Μεσογειακής Κηπουρικής) τον έχει υπό την αιγίδα του, αλλά στην ουσία ο κήπος, όπως είναι σήμερα, είναι η απόλυτη έκφραση της αγάπης, της έμπνευσης και της δεξιοτεχνίας της Σάλλη.

Στις πεζούλες έχει κυρίως τα μοναδικά είδη, το καθένα τοποθετημένο με γνώση και φροντίδα και παρουσιασμένο με την πινακίδα του σαν να ήταν φιλικό πρόσωπο. «Το αρχικό φυτό αυτού του είδους μου το έδωσε πριν χρόνια η Heidi Gildemeister», σου λέει για τον Εριοκέφαλο τον Αφρικανό (Eriocephalus africanus). «Οι μανδραγόρες στον κήπο του Derek ήταν δώρο των Μ... από την Σύρο.» Παρόλα αυτά, τα  φυτά ξεσκάβονται και μεταφέρονται χωρίς κανένα έλεος, αν αποδειχθεί ότι εισβάλλουν εκεί που δεν πρέπει ή δεν ευδοκιμούν. Στο μεταξύ η πάνω «άγρια» πλαγιά του λόφου φροντίζεται και αποκτά όλο και περισσότερη βλάστηση, με τη προσθήκη φυτών που αντέχουν στην ξηρασία. Παρόλα αυτά  εξακολουθεί  να δίνει την αίσθηση ενός λόφου με φρύγανα.

Περιμένουμε με ανυπομονησία να δούμε πώς ο Τerry απέδωσε κινηματογραφικά την σύλληψή του για τον κήπο της Σάλλη.

Και η Σάλληέχει ήδη αρχίσει τον προγραμματισμό για το φθινόπωρο, όταν θα έρθει ο καινούριος βοηθός: τί θα μετακινηθεί, τί θα παραμείνει στην θέση του και τί θα σταλεί στην « πάνω πλαγιά». Ο Τerry έχει φωτογραφίες από τις προηγούμενες επισκέψεις του, που τώρα αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα – αισθητικές καταγραφές ενός κήπου που ήταν ωραίος αλλά διαφορετικός.

Το MGS θα ήθελε να εκφράσει τις ειλικρινείς ευχαριστίες της στο Ίδρυμα Σταύρου Νιάρχου, που με την χορηγία του έκανε δυνατή τηνΒοηθός του κήπου. Το έργο θα είναι σύντομα διαθέσιμο για αγορά  από τα μέλη.


Με θέα τα φρύγανα κάτω από το σπίτι.


Φλομίς η θαμνώδης (Phlomis fruticosa) δίπλα στην λίμνη.


Κατά μήκος της πεζούλας.


Bulbine frutescens ‘Hallmark’.


Είδος Κροκόσμιας (Crocosmia).


Scilla peruviana.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2010
Φέτος τον χειμώνα, ενώ τα μέλη μας στη Βόρεια Ευρώπη κι ακόμη και στην Νότια Ισπανία και Γαλλία υπέφεραν από παρατεταμένα χιόνια και κρύο, εμείς εδώ στην Αττική χαιρόμαστε ήπιες θερμοκρασίες και ασθενείς βροχές. Το χειρότερο, μέχρι τώρα, ήταν μια ελαφριά παγωνιά, όταν έπεσε χιόνι στα γύρω βουνά. Ο Φεβρουάριος ήρθε με μια απότομη ψύχρα, αλλά γρήγορα η θερμοκρασία ξανάγινε ανοιξιάτικη κι έκανε τα αγριολούλουδα να ανθίζουν σαν τρελά. Το χώμα ήταν υγρό σε αρκετό βάθος, όπως αποδείχθηκε από την μεγάλη ευκολία που βγάζαμε τα ζιζάνια. Αλλά όσο προχωρούσε ο μήνας χωρίς βροχές, φοβόμαστε ότι μια πρώιμη ξηρασία θα κατάστρεφε τις ανοιξιάτικές μας απολαύσεις.

Στη Σπάροζα το κλάδεμα ήταν μια από τις πιο σημαντικές μας δουλειές. Θάμνοι, όπως η αρτεμισία, που τα ξερά λουλούδια της είχαν ήδη αφαιρεθεί νωρίτερα, έπρεπε να κλαδευτούν γερά για να διατηρήσουν το πυκνό τους φύλλωμα όμορφα σχηματισμένο. Κλαδεύτηκαν και οι τριανταφυλλιές, εκτός από τις όμορφες iceberg. (Η Σάλλη έχει διαπιστώσει ότι τις τριανταφυλλιές αυτές ένα γερό κλάδεμα αντί να τις δυναμώνει, τις  αδυνατίζει.) Μερικά ελαιόδεντρα στο κτήμα δεν είχαν κλαδευτεί εδώ και χρόνια. Έτσι ο Peter Dining  πήρε το πριόνι κι άρχισε να αραιώνει και να σχηματίζει, μαζεύοντας και ξύλα για το τζάκι.

Δυστυχώς ο καλός καιρός ενεθάρρυνε την ξινήθρα (oxalis pes-caprae) να απλωθεί όσο ποτέ και όλοι οι βοηθοί στον κήπο ασχολιόντουσαν κάθε τόσο με το ξερίζωμά της. Με το χώμα τόσο αφράτο, ήταν αρκετές φορές εύκολο να ξεριζώσεις όλο το φυτό με τους βολβούς και τους βολβίσκους που ήταν ακόμη προσκολλημένοι στην άκρη του μίσχου – αλλά πόσο αποκαρδιωτικό ήταν, όταν το φυτό αντιστέκονταν κι οι ρίζες εξαφανίζονταν μέσα στο χώμα έτοιμες να επανέλθουν δριμύτερες τουχρόνου. Η ξινήθρα, παρόλο που αναπτύσσεται οργιαστικά στα βελτιωμένα πλούσια χώματα των παρτεριών, επιζεί μια χαρά και στην άγρια φύση.

Ο Ασφόδελος ο θερινός (asphodelus aestivus) είναι ένα εξαίσιο θέαμα, αλλά έχει οργιώδη εξάπλωση στη Σπάροζα. Όπως ήδη αναφέραμε, η Σάλλη το μετέτρεψε σε πλεονέκτημα, αφήνοντας τους ασφοδέλους να της δημιουργούν  λάκκους για φύτεμα. Το να σκάψεις ένα λάκκο στην βραχώδη πλαγιά του λόφου, σου βγάζει το χέρι, αλλά να ξεριζώσεις έναν ασφόδελο είναι κάτι σχετικά εύκολο και οι λάκκοι που σου αφήνει είναι έτοιμοι για να γεμίσουν με κάτι άλλο: αυτή τη φορά τον νάρκισσο (narcissus papyraeus).

Ένα από τα φυτά που ελκύει ιδιαίτερα τους επισκέπτες στον κήπο είναι το τεύκριο με τα βαθιά μπλε λουλούδια (Teucrium fruticans “Azureum”). Στις πεζούλες που ποτίζονται, το τεύκριο αναπαράγεται με παραφυάδες, τις οποίες η Σάλλη φυτεύει σε γλάστρες στο φυτώριο για να διατεθούν στην ανταλλαγή φυτών και σπόρων. Έξω, στον λόφο με τα φρύγανα, το φυτό αυτό ευδοκιμεί χωρίς να ποτίζεται το καλοκαίρι, αλλά δεν δημιουργεί παραφυάδες, ίσως για να διατηρεί τις δυνάμεις του.

Αυτή τη χρονιά τόσο το Ελληνικό Κυκλάμινο (Cyclamen graecum), όσο και το Περσικό (Cyclamen persicum), φύτρωσαν από μόνα τους στον κήπο. Η Σάλλη σε πολλές περιπτώσεις έχει μεγαλώσει κυκλάμινα από σπόρο, αλλά ήταν μεγάλη χαρά να βλέπει κανείς αυτά τα μικρά γερά φυτά να μεταφυτεύονται απευθείας σε γλάστρες στο φυτώριο. Είναι βέβαια μια ικανοποίηση να αποκτάς κάτι χωρίς να έχεις κάνει τον παραμικρό κόπο, αλλά το βασικότερο είναι να βλέπεις, πως η φύση καταφέρνει και συνυπάρχει σε ένα καλλιεργημένο περιβάλλον.


Άκανθος σε άνθιση, φυτεμένος σε πεζούλα. Το είδος του δεν έχει προσδιορισθεί.
Είναι πιθανό να προέρχεται από υπο-τροπικές περιοχές, επειδή χρειάζεται πότισμα.
Χάνει το φύλλωμά του το καλοκαίρι.


Μαύρη Φριτιλάρια (Fritillaria oblique). Ενδημικό
στην Ελλάδα. Σπόροι του έχουν δοθεί στην Σπάροζα.


Λευκόϊο (Leucojum aestivum). Ενδημικό σε ορισμένα
μέρη της Ελλάδας. Έχει εισαχθεί στην Σπάροζα.


Βραχώδης τουλίπα (Tulipa saxatilis). Ενδημικό στην Κρήτη, Κάρπαθο και Ρόδο.
Έχει εισαχθεί και πολλαπλασιάζεται στην Σπάροζα.


Ερμοδάκτυλος ο κονδυλόριζος ή Ίρις κονδυλόριζος (Hermodactylus tuberosus syn.
Iris
tuberosa.). Ενδημεί στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας. Αυτοφυές στην Σπάροζα.


Άγρια γιγαντιαία ορχιδέα (Barlia robertiana syn. Himantoglossum robertianum).
Αυτοφυής στην Σπάροζα.


Gagea fistulosa και Μούσκαρι το παραλάσσον (Muscari commutatum).
Αυτοφυή στην πάνω πλαγιά.


Μαργαρίτα του Αγρού (Chrysanthemum coronarium).
Αυτοφυής στην πλαγιά του λόφου.


Άγρια γλαδιόλα (Gladiolus tristis). Λουλούδι από
την Ν. Αφρική με ωραίο άρωμα.


Η πεζούλα με τις δύο καλλιεργημένες λαδανιές: την λευκή λαδανιά
(Cistus ladanifer var. petiolatus f. albiflorus) που ανέχετα ασβεστολιθικά
εδάφη και την ροζ λαδανιά (C. x argenteus ‘Peggy Sammons.’)


Τουλίπα η βοιωτική ή κυματόφυλλη (Tulipa boeotica syn.T. undulatifolia).
Ενδημεί στην Ελλάδα και έχει συλλεχθεί για την Σπάροζα.
 Εδώ την βλέπουμε ανάμεσα στο υβριδικό κοτυληδόνα (Cotelydon hybrid)
που ανθίζει το χειμώνα και το κοινό δεντρολίβανο (Rosmarinus officinalis)
που έχει εγκλιματιστεί ευρύτατα στην Ελλάδα.


Είδος κροκόσμιας (Crocosmia)  από την Ν. Αφρική που μεγαλώνει μπροστά
από έναν Άκανθο απαλό ( Acanthus mollis). Είναι φυτεμένος στα πόδια της
Ελεφαντόποδης Γιούκα από το Μεξικό (Yucca elephantipes).


Αγριοπήγανο (Coronilla glauca ‘Citrina). Είδος που έχει αναπαραχθεί από
ελληνικό ενδημικό φυτό. Έχει κατακλύσει το μπροστινό παρτέρι κι
εξαπλώνεται στο μονοπάτι.


Λεβάντα η οδοντωτή (Lavandula dentata) από την Δυτική Μεσόγειο
Phlomis russeliana από την Τουρκία, Salvia disermas και Διμορφοθήκη
(
Osteospermum jucundum) από την Ν. Αφρική.


Ο περιτοιχισμένος κήπος με την Δάφνη σε πλήρη άνθιση και τον Άκανθο τον
βαλκανικό ((Acanthus balcanicus), είδος ενδημικό στα Βαλκάνια, που
εισήχθηκε κι εγκλιματίστηκε στην Σπάροζα.


Ορχιδέα η πεταλοειδής (Ophrys ferrum-equinum),
αυτοφυής στην πλαγιά του λόφου.


Ποικιλία ανοικτών πράσινων αποχρώσεων Ελληνικών ενδημικών
φυτών ανάμεσα σε ανοιξιάτικα χρώματα: η Χαλέπιος πεύκη
(Pinus halepensis)
, η Ελιά, η Ευφορβία η δενδροειδής ή Δενδρογαλατσίδα
(Euphorbia dendroides)
και ο Ρούσκος Υπόφυλλος (Ruscus hypophyllum)
με το Βιβούρνο το κοινό (Viburnum tinus) να ανθίζει στο βάθος.


Ανθισμένος Άκανθος (Αcanthus). Θα σας ήμασταν ευγνώμονες εάν μπορείτε
να μας δίνατε οποιαδήποτε πληροφορία για το συγκεκριμένο φυτό παρακαλώ
στείλτε μας ηλεκτρονικό μήνυμα.


Ελιές μετά το κλάδεμα. Φυτεύτηκαν 40 χρόνια πριν για να καλύψουν
την θέα της δεξαμενής νερού.
Φωτογραφία Fleur Pavlidis


 Ξυνήθρα (Oxalis pes-caprae) στους πρόποδες της πίσω πλαγιάς του λόφου.
Φωτογραφία Fleur Pavlidis


Ο Ασφόδελος ο θερινός (Asphodelus aestivus) ξαπλώνεται παντού.
Φωτογραφία Fleur Pavlidis


Teucrium fruticans ‘Azureum’ κατανθισμένο την
πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου.
Φωτογραφία Davina Michaelidis.


Ο ήπιος καιρός επέτρεψε σ’ αυτήν την Anisodontea malvastroides
ν’ανθίζει όλον τον χειμώνα.
Φωτογραφία Fleur Pavlidis.

 

Ημερολόγιο 2009 (στα αγγλικά)

Ημερολόγιο 2008 (στα αγγλικά)

www.MediterraneanGardenSocietyGreece.org
Τα δικαιώματα (c) των περιεχομένων ανήκουν στην πηγή ή τον συγγραφέα. Αναπαραγωγή μόνον κατάπιν αδείας..


σχέδιο και συντήρηση ιστοτόπου: Truetype Web Solutions